Họ Thạch
石Còn được ghi là: Thach
Tổng quan
Họ Thạch (石) là dòng họ phổ biến thứ 44 ở Việt Nam (0.15% dân số). Có hai gốc song song: 1. Chi Khmer Nam Bộ — họ Thạch là một trong những họ lớn nhất của người Khmer Việt Nam, đặc biệt phổ biến ở Trà Vinh, Sóc Trăng. Người Khmer khi nhập tịch Việt thường được/chọn họ Thạch (đá — biểu tượng vững chắc). 2. Chi Hán-Việt (Kinh) — gốc Hán di cư từ thời Bắc thuộc, ít hơn nhiều so với chi Khmer. Trong văn hóa dân gian, Thạch Sanh là nhân vật truyền thuyết nổi tiếng — chàng trai nghèo diệt chằn tinh, bạch xà, cứu công chúa — biểu tượng của lòng dũng cảm và sự chính trực.
Nguồn gốc và lịch sử
Chi Khmer: Sau khi Đồng bằng sông Cửu Long sáp nhập vào lãnh thổ Việt Nam (thế kỷ XVII-XVIII), người Khmer được khuyến khích nhập tịch và đặt họ Việt. Họ Thạch trở thành một trong những lựa chọn phổ biến nhất, đặc biệt ở vùng Trà Vinh – Sóc Trăng. Chi Hán-Việt: Họ 石 ở Trung Quốc gốc nước Vệ thời Xuân Thu, hậu duệ Cơ Tinh. Có ở Đại Việt từ thời Bắc thuộc. Thạch Lam (Nguyễn Tường Lân, 1910–1942): Nhà văn nhóm Tự Lực Văn Đoàn (em ruột Nhất Linh và Hoàng Đạo). Bút danh "Thạch Lam" lấy chữ Thạch chứ ông không phải họ Thạch chính thức.
Địa bàn và nguồn tư liệu
Tây Nam Bộ (chi Khmer): Trà Vinh (đậm đặc), Sóc Trăng, Vĩnh Long, An Giang, Kiên Giang. Bắc Bộ (chi Kinh): Hà Nội, Hải Dương. Bắc Trung Bộ: Thanh Hóa.
Nhân vật cùng họ trong sử liệu
Thạch Lam (Nguyễn Tường Lân, 1910–1942) — nhà văn Tự Lực Văn Đoàn, tác giả *Hà Nội 36 phố phường*, *Gió đầu mùa*, *Sợi tóc*. Được coi là một trong những nhà văn tinh tế nhất văn xuôi Việt Nam hiện đại. Thạch Sanh — nhân vật truyền thuyết dân gian Việt Nam, biểu tượng chính trực, dũng cảm. Trong cộng đồng Khmer Nam Bộ, nhiều sư sãi, nghệ nhân dàn nhạc ngũ âm (Pinpeat) và nghệ sĩ múa Robam mang họ Thạch.
Nguồn tham khảo
Người cùng họ không mặc nhiên cùng chi hoặc chung thủy tổ. Số liệu và nhận định là đầu mối tham khảo; quan hệ huyết thống cần được kiểm bằng gia phả, hộ tịch, văn bia hoặc tư liệu gốc.
/dong-ho/ho-thach-viet-nam