Họ Bàn
Còn được ghi là: Ban
Tổng quan
Bàn là họ phổ biến nhất của người Dao ở Tây Bắc Việt Nam — gắn với truyền thuyết Bàn Vương (Pan Hu / 盤瓠) — tổ tiên truyền thuyết của người Dao và Miêu (Hmông). Theo truyền thuyết, Bàn Vương vốn là chó thần được vua Cao Tân (Trung Quốc cổ đại) gả công chúa, sinh ra 12 người con — tổ tiên 12 chi người Dao. Không có chữ Hán cố định — đây là họ bản địa Dao, dù trong văn hóa Dao có dùng chữ Hán Nôm Dao (đặc biệt trong sách cúng tổ tiên).
Nguồn gốc và lịch sử
Gốc Dao: Người Dao thuộc nhóm Mèo-Dao (Hmong-Mien), di cư từ Trung Quốc xuống Việt Nam khoảng thế kỷ XII-XVIII. Họ Bàn xuất hiện ở Việt Nam cùng dòng người Dao di cư. Truyền thuyết Bàn Vương: Là tổ thiêng của 12 nhánh Dao — Dao Đỏ, Dao Tiền, Dao Quần Trắng, Dao Quần Chẹt, Dao Lô Gang, Dao Họ, Dao Áo Dài, Dao Thanh Y, Dao Coóc Mùn, Dao Coóc Ngáng, Dao Xí Phương, Dao Lan Tẻn. Lễ Bàn Vương: Lễ cúng tổ Bàn Vương lớn nhất trong năm của người Dao.
Địa bàn và nguồn tư liệu
Yên Bái: Văn Yên, Văn Chấn, Lục Yên — đậm đặc nhất. Lào Cai: Sapa, Bảo Thắng, Bảo Yên (Dao Đỏ). Hà Giang: Bắc Quang, Hoàng Su Phì. Tuyên Quang: Hàm Yên, Sơn Dương. Cao Bằng, Bắc Kạn, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ: Các chi rải rác.
Nhân vật cùng họ trong sử liệu
Bàn Tiến Tân — nhà nghiên cứu văn hóa Dao, tác giả nhiều công trình về sách cúng và lễ cấp sắc. Bàn Hữu Nghĩa — nghệ nhân ưu tú văn hóa Dao.
Nguồn tham khảo
Người cùng họ không mặc nhiên cùng chi hoặc chung thủy tổ. Số liệu và nhận định là đầu mối tham khảo; quan hệ huyết thống cần được kiểm bằng gia phả, hộ tịch, văn bia hoặc tư liệu gốc.
/dong-ho/ho-ban-viet-nam