Họ Đỗ
杜Còn được ghi là: Do
Tổng quan
Họ Đỗ (杜) là dòng họ phổ biến thứ 11 ở Việt Nam (1.9% dân số). Có nguồn gốc từ Trung Quốc cổ đại — họ 杜 có gốc nước Đỗ (杜國) thời Tây Chu, bị nhà Chu diệt và con cháu lấy quốc hiệu làm họ. Ở Việt Nam, họ Đỗ phân bố đều ở Bắc Bộ và Trung Bộ, có truyền thống văn nhân lẫn võ tướng. Nhiều danh nhân nổi bật trong các triều đại phong kiến, cận đại và hiện đại.
Nguồn gốc và lịch sử
Gốc Hán: Họ 杜 (Đỗ) ở Trung Quốc rất cổ — gắn với nước Đỗ thời Tây Chu. Nhân vật nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc là Đỗ Phủ (杜甫, 712–770), được tôn là "Thi Thánh" (詩聖), đại thi hào đời Đường với hơn 1.400 bài thơ lưu lại. Ngoài ra có Đỗ Mục (杜牧, nhà thơ Vãn Đường), Đỗ Như Hối (nhà thiên văn đời Đường). Việt Nam: Đời nhà Lý đã có Đỗ Anh Vũ (1113–1158), đại thần quyền uy dưới triều Lý Anh Tông, giữ chức Thái úy phụ chính, ảnh hưởng lớn đến triều chính. Đời Trần có Đỗ Hành (Tiến sĩ), Đỗ Tử Bình (đại thần). Đời Hậu Lê có Đỗ Cận (Trạng nguyên khoa Nhâm Tuất 1502 đời Lê Hiến Tông), Đỗ Tử Hoàn (Trạng nguyên 1481). Khoa bảng: Họ Đỗ nổi tiếng trong truyền thống khoa bảng Việt Nam — có nhiều Trạng nguyên, Tiến sĩ qua các triều đại, đặc biệt thời Lê Sơ. Cận đại: Họ Đỗ có nhiều nhà cách mạng, trí thức và văn nghệ sĩ đóng góp cho đất nước.
Địa bàn và nguồn tư liệu
Đồng bằng sông Hồng: Hải Dương, Hưng Yên (đặc biệt — quê Đỗ Anh Vũ), Bắc Ninh, Hà Nội, Thái Bình, Nam Định. Bắc Trung Bộ: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh — nhiều làng họ Đỗ lâu đời. Trung Bộ: Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế (di cư từ đời Lê trở đi). Nam Bộ: Có mặt sau các đợt di dân từ thế kỷ XVII–XVIII. Hải ngoại: Cộng đồng họ Đỗ có mặt đông đúc tại Mỹ, Pháp, Úc sau 1975.
Nhân vật cùng họ trong sử liệu
Đỗ Anh Vũ (1113–1158) — đại thần đời Lý Anh Tông, Thái úy. Đỗ Cận (đời Lê) — Trạng nguyên khoa Nhâm Tuất (1502) đời Lê Hiến Tông, người Hải Dương. Đỗ Tử Bình (đời Trần) — đại thần. Đỗ Tử Hoàn (1450–1481) — Trạng nguyên đời Lê Thánh Tông. Đỗ Nhuận (1922–2005) — nhà thơ, nhà viết kịch, Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam, tác giả bài thơ nổi tiếng *Việt Nam quê hương tôi*. Đỗ Mười (1917–2018) — Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (1991–1997). Đỗ Quang Trung (1942–) — chính khách. Đỗ Bá Tỵ (1954–) — Đại tướng, Phó Chủ tịch Quốc hội. Đỗ Thị Ninh (1948–) — nhà ngoại giao, Đại sứ Việt Nam tại nhiều tổ chức quốc tế.
Nguồn tham khảo
Người cùng họ không mặc nhiên cùng chi hoặc chung thủy tổ. Số liệu và nhận định là đầu mối tham khảo; quan hệ huyết thống cần được kiểm bằng gia phả, hộ tịch, văn bia hoặc tư liệu gốc.
/dong-ho/ho-do-viet-nam