Họ Chế
制Còn được ghi là: Che
Tổng quan
Chế (制) là họ của các vua Chăm Pa thời cổ — gắn với những vị vua nổi tiếng như Chế Bồng Nga (1360–1390), vị vua chiến binh lừng lẫy nhất lịch sử Chăm Pa. Sau khi Chăm Pa suy tàn, hậu duệ phân tán thành dân thường giữ họ Chế ở Ninh Thuận, Bình Thuận và lan ra Nam Bộ. Chữ Hán 制 do sử Việt ghi chép khi chuyển ngữ tên vua Chăm — bản thân người Chăm dùng chữ Chăm cổ (akhar thrah), không dùng chữ Hán.
Nguồn gốc và lịch sử
Gốc vương tộc Chăm Pa: Vương quốc Champa (192–1832) từng kiểm soát vùng duyên hải miền Trung Việt Nam. Dòng vua mang họ Chế cai trị từ kinh đô Vijaya (nay thuộc Bình Định). Chế Bồng Nga: Tại vị 1360–1390, đã nhiều lần tấn công Thăng Long thời nhà Trần. Được coi là vị vua hùng mạnh cuối cùng của Chăm Pa. Sau khi Chăm Pa suy vong: Đặc biệt sau 1471 (thời Lê Thánh Tông chiếm Vijaya), hậu duệ phân tán, nhiều người mang họ Chế trở thành dân thường. Di sản kiến trúc: Thánh địa Mỹ Sơn (UNESCO, 1999) — quần thể tháp Chăm lớn nhất, thờ thần Shiva, gắn với các triều đại Chăm Pa.
Địa bàn và nguồn tư liệu
Ninh Thuận: Phan Rang–Tháp Chàm, Ninh Phước — vùng tập trung Chăm đậm đặc nhất. Bình Thuận: Phan Thiết, Bắc Bình, Tuy Phong. Bình Định: Vùng kinh đô Vijaya cũ — một số hậu duệ còn ở lại. Khánh Hòa, Phú Yên: Số ít. TP.HCM: Di cư đô thị.
Nhân vật cùng họ trong sử liệu
Chế Bồng Nga (?–1390) — vua Chăm Pa, từng nhiều lần đánh phá kinh thành Thăng Long thời Trần. Chế Lan Viên (1920–1989) — nhà thơ lớn, tác giả tập thơ về Chăm Pa. Chế Linh (1942–) — ca sĩ nổi tiếng dòng nhạc bolero.
Nguồn tham khảo
Người cùng họ không mặc nhiên cùng chi hoặc chung thủy tổ. Số liệu và nhận định là đầu mối tham khảo; quan hệ huyết thống cần được kiểm bằng gia phả, hộ tịch, văn bia hoặc tư liệu gốc.
/dong-ho/ho-cham-che-viet-nam